USB 2.0, 3.0, 3.1, USB-C Arasındaki Farklar
Masamın çekmecesinde bir zamanlar tam yedi tane kablo birikmişti. Hepsi aynı görünüyordu, hepsi bilgisayara takılıyordu, ama biri harici diski 20 dakikada dolduruyor, diğeri aynı işi bir saate yayıyordu. Uzun süre "kablo kablodur" diye düşündüm; sonra 500 GB'lık bir yedeklemeyi yanlış kabloyla yapmaya çalışıp akşamı orada geçirdim. O günden beri USB standartlarını ciddiye alıyorum ve size de aynısını öneriyorum.
Sorun aslında nerede?
USB'nin kafa karıştırma sebebi tek: fiziksel bağlantı ile hız standardı birbirinden bağımsız. Yani "USB-C" bir hız değil, sadece fişin şekli. Bir USB-C kablo 480 Mbps'te takılıp kalabilir de 40 Gbps taşıyabilir de. Aynı şekilde klasik dikdörtgen USB-A girişin içi maviyse muhtemelen USB 3.x, siyahsa çoğunlukla USB 2.0'dır.
İkinci karışıklık isimlendirmeden geliyor. Standardı yöneten kuruluş yıllar içinde adları iki kez değiştirdi: eski USB 3.0, sonra USB 3.1 Gen 1 oldu, ardından USB 3.2 Gen 1 adını aldı. Hızı hiç değişmedi, sadece etiket değişti. Bu yüzden bir ürün sayfasında "USB 3.2" görüp sevinmeyin; yanındaki "Gen" ibaresine bakmadan hiçbir şey bilmiyorsunuz demektir.
Sayılarla usb versiyonu hız karşılaştırması
Aşağıdaki tablo, alışverişte kafamı en çok karıştıran şeyleri tek yere topladığım halidir. Teorik hızları yazdım; gerçekte kablo, disk ve yonga seti yüzünden bu değerlerin yüzde 70-80'ini görürsünüz.
| Standart | Yeni adı | Teorik hız | Tipik fiş | Nerede işe yarar |
|---|---|---|---|---|
| USB 2.0 | — | 480 Mbps (~60 MB/s) | USB-A, Micro-B, C | Klavye, mouse, yazıcı, webcam |
| USB 3.0 | USB 3.2 Gen 1 | 5 Gbps (~500 MB/s) | Mavi USB-A, C | Flash bellek, harici HDD |
| USB 3.1 Gen 2 | USB 3.2 Gen 2 | 10 Gbps (~1 GB/s) | USB-A, C | Harici SSD, kart okuyucu |
| USB 3.2 Gen 2x2 | — | 20 Gbps | Yalnızca USB-C | Hızlı NVMe kutuları |
| USB4 / Thunderbolt | — | 40 Gbps | Yalnızca USB-C | Dok, harici ekran, NVMe |
Bu tabloyu ilk kez çıkardığımda fark ettiğim şey şu: USB 2.0 ile USB 3.0 arasındaki fark on kata yakın, ama USB 3.0 ile 3.1 Gen 2 arasındaki fark yalnızca iki kat. Yani en büyük sıçrama en başta yaşanıyor. Elinizde hâlâ USB 2.0 bellek varsa değiştirin; 3.0'dan 3.1'e geçmek için ise gerçekten hızlı bir depolama biriminiz olması gerekiyor.
Hız her zaman hissedilir mi?
Hayır. Burada disk tarafı devreye giriyor. Mekanik harici diskimi USB 3.1 Gen 2 kabloyla bağladığımda hiçbir şey değişmedi, çünkü diskin kendisi 120-140 MB/s'nin üzerine çıkamıyor. Aynı kabloyu NVMe temelli bir SSD kutusuna taktığımda hız üçe katlandı. Depolama hızlarının nasıl farklılaştığını merak ediyorsanız, sitedeki SSD ve HDD karşılaştırması bu tabloyu tamamlayan yazı.
USB-C'nin ayrı hikâyesi: güç ve görüntü
USB-C'yi sadece hızla ölçmek eksik kalır. Bu fişin üç ayrı yeteneği var ve üçü birbirinden bağımsız satılıyor:
- Veri: Yukarıdaki tabloda gördüğünüz hız sınıfı.
- Güç (Power Delivery): Basit kablolar 15 W civarında kalır; iyi kablolar 60 W, 100 W ve üzerini taşır. Dizüstü bilgisayarınızı şarj edecekseniz bu satır kritik.
- Görüntü (DisplayPort Alt Mode): Kablo bunu desteklemiyorsa USB-C'den monitöre görüntü gitmez. Telefonla monitör bağlamayı denemiş herkes bu duvara çarpmıştır.
Benim yaptığım hata şuydu: telefonun kutusundan çıkan USB-C kabloyla harici SSD'yi bağladım ve hız 40 MB/s'de kaldı. Kablo yalnızca şarj ve USB 2.0 veri için üretilmişti. Bu yüzden kablo alırken üzerinde "10 Gbps" ya da "USB 3.2 Gen 2" yazan modelleri tercih ediyorum; şarj kablolarını ayrı bir kutuda tutuyorum.
Uyumluluk: aşağı doğru sorunsuz
İyi haber, USB standartları geriye dönük uyumlu. USB 3.2 belleği USB 2.0 girişine takarsanız çalışır, sadece yavaş çalışır. Tersi de geçerli. Kural basit: hız, zincirin en yavaş halkası kadardır — bilgisayardaki port, kablo ve cihazın en düşüğü belirler. Bir kez masaüstü kasamın ön panelini USB 2.0 sanıp arka porta geçince hız iki katına çıkmıştı; ön panel kabloları ana karta hep bağlı olmuyor.
Ne almalıyım?
- Sadece klavye, mouse, yazıcı: USB 2.0 fazlasıyla yeter. Buraya para harcamayın.
- Belge, fotoğraf, günlük yedek: US